بارداری خارج رحمی چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده می شود؟

بارداری خارج از رحم یکی از شرایط خطرناک و اورژانسی در دوران بارداری است که در آن تخمک بارور به جای لانه‌گزینی در رحم در محلی خارج از حفره رحم رشد می‌کند. شایع‌ترین محل بروز آن لوله‌های فالوپ (لوله‌های رحمی) است اما در برخی موارد ممکن است در تخمدان، گردن رحم یا حتی حفره شکمی نیز اتفاق بیفتد.
از آن‌جایی که بافت‌های خارج از رحم مانند لوله فالوپ قابلیت کشش و نگهداری جنین در حال رشد را ندارند ادامه بارداری در این شرایط می‌تواند باعث آسیب جدی به بافت و در نهایت پارگی آن شود. پارگی لوله فالوپ معمولاً منجر به خونریزی داخلی شدید، افت فشار خون و شوک می‌شود که در صورت عدم درمان فوری می‌تواند جان مادر را تهدید کند.

علت دقیق این نوع بارداری همیشه مشخص نیست اما معمولاً به وجود اختلال در حرکت طبیعی تخمک بارور در مسیر لوله‌های فالوپ مربوط می‌شود. به‌طور طبیعی تخمک پس از لقاح در لوله فالوپ حرکت کرده و وارد رحم می‌شود تا در آنجا لانه‌گزینی کند. هر عاملی که باعث انسداد، چسبندگی یا کندی حرکت در لوله‌ها شود می‌تواند زمینه بارداری خارج از رحم را فراهم کند. برخی از مهم‌ترین عوامل خطر عبارتند از:
سابقه بارداری خارج از رحم در گذشته که احتمال تکرار آن را چند برابر می‌کند.
عفونت‌های لگنی یا بیماری التهابی لگن (PID) که می‌تواند منجر به آسیب یا چسبندگی لوله‌های رحمی شود.
جراحی‌های قبلی لگن، شکم یا لوله‌های فالوپ که ممکن است باعث ایجاد بافت‌های زخمی (فیبروتیک) و اختلال در عبور تخمک شوند.
استعمال دخانیات؛ نیکوتین موجود در سیگار حرکت مژک‌های داخل لوله فالوپ را کاهش می‌دهد و تخمک به‌سختی به رحم می‌رسد.
استفاده از روش‌های کمک‌باروری مانند IVF؛ زیرا در برخی موارد تخمک لقاح‌یافته ممکن است به اشتباه در لوله لانه‌گزینی کند.
ناهنجاری‌های مادرزادی یا ساختاری در لوله‌های فالوپ (مانند باریک بودن یا پیچ‌خوردگی آن‌ها)
وجود چسبندگی‌های ناشی از عفونت، آندومتریوز یا جراحی‌های پیشین
بارداری در زمان استفاده از آی‌یودی (IUD) که گرچه احتمال بارداری کلی را کاهش می‌دهد اما اگر اتفاق بیفتد احتمال بارداری خارج از رحم بیشتر است.
افزایش سن مادر (به‌ویژه بالای ۳۵ سال) نیز یکی از عوامل مؤثر محسوب می‌شود.

پزشک معمولاً برای تشخیص از ترکیبی از آزمایش‌ها، بررسی‌های بالینی و تصویربرداری‌های دقیق استفاده می‌کند تا بتواند این وضعیت را از بارداری طبیعی یا سایر مشکلات مشابه تشخیص دهد:
آزمایش خون hCG: در بارداری طبیعی سطح این هورمون هر ۲ تا ۳ روز تقریباً دو برابر می‌شود اما در حاملگی خارج از رحم افزایش آن کندتر یا غیرطبیعی است. پزشک ممکن است این آزمایش را چند بار تکرار کند تا روند دقیق هورمون بررسی شود.
سونوگرافی ترانس واژینال: این روش به پزشک امکان می‌دهد وجود یا عدم وجود کیسه بارداری در رحم را بررسی کند. همچنین می‌تواند توده‌ای در لوله فالوپ یا مایع آزاد در لگن (نشانه خونریزی داخلی) را شناسایی کند.
معاینه فیزیکی: پزشک لگن را لمس می‌کند تا حساسیت، تورم یا درد غیرعادی را تشخیص دهد. این معاینه به تعیین محل احتمالی بارداری خارج از رحم کمک می‌کند.
روش‌های پیشرفته: در موارد پیچیده ممکن است از لاپاراسکوپی تشخیصی استفاده شود تا محل دقیق حاملگی مستقیماً مشاهده شود.

درمان دارویی (با متوترکسات)

درمان جراحی

پس از درمان پزشک معمولاً سطح هورمون hCG را به‌طور منظم بررسی می‌کند تا مطمئن شود بافت بارداری به‌طور کامل از بین رفته است. کاهش تدریجی این هورمون نشانه بهبود کامل بدن است.
توصیه می‌شود:
تا 2-3 ماه بعد از درمان برای بارداری مجدد اقدام نکنید تا بدن فرصت ترمیم پیدا کند.
معاینه‌های دوره‌ای را برای بررسی عملکرد لوله‌های فالوپ انجام دهید.
اگر یکی از لوله‌ها برداشته شده باشد امکان بارداری از طریق لوله سالم دیگر یا روش‌های کمک‌باروری مانند IVF وجود دارد.
تا زمان بهبودی کامل از رابطه جنسی، فعالیت سنگین و بارداری ناخواسته خودداری کنید.
در صورت بروز درد شکمی شدید، سرگیجه، ضعف یا خونریزی غیرطبیعی فوراً به پزشک مراجعه کنید.
در صورت درمان با متوترکسات، مصرف مکمل فولیک اسید را تا پایان اثر دارو متوقف کرده و سپس با نظر پزشک از سر بگیرید.