بعد از زایمان طبیعی رحم چه زمانی کامل جمع می ‌شود؟

جمع شدن رحم بعد از زایمان طبیعی چقدر طول می‌ کشد؟
تیم تولید محتوا ایران نوبت
1404/09/06

مدت زمان جمع شدن رحم بعد از زایمان طبیعی

مدت زمان جمع شدن رحم بعد از زایمان طبیعی
پس از زایمان طبیعی بدن مادر وارد مرحله‌ای به نام «پس از زایمان» یا «پسیکال» (Postpartum) می‌شود. این دوره که معمولاً شش هفته طول می‌کشد دورانی است که اندام‌های داخلی بدن به ویژه رحم، به تدریج به اندازه و موقعیت پیش از دوران بارداری بازمی‌گردند. مدت زمان جمع شدن کامل رحم پس از زایمان طبیعی بسته به شرایط مختلف مادر معمولاً بین ۶ تا ۸ هفته است.
در ۲۴ ساعت اول پس از زایمان، رحم هنوز بسیار بزرگ بوده و بالای ناف قرار می‌گیرد. علت این بزرگی آن است که بعد از دفع جفت، لازم است رحم منقبض شود تا عروق خونریزی‌کننده بسته شوند. این انقباضات به ویژه زمانی که مادر در حال شیردهی است، قوی‌تر و محسوس‌تر می‌شوند و نقش مهمی در جلوگیری از خونریزی دارند.
طی هفته اول، انقباضات رحمی ادامه دارد و اندازه رحم به شکل محسوسی کم می‌شود طوری که تا پایان ۷ روز اغلب رحم حدود ۳ تا ۴ انگشت پایین‌تر از ناف لمس می‌شود. این مدت همزمان با دفع ترشحات پس از زایمان (لوچیا) است که علامت بهبود طبیعی زخم‌های رحمی است.
تا پایان هفته دوم، رحم به پشت استخوان شرمگاهی برمی‌گردد و معمولاً دیگر قابل لمس از روی سطح شکم نیست. در این بازه بسیاری از نشانه‌های اولیه پس از زایمان و دردها به وضوح کاهش می‌یابد اما جمع شدن کامل بافت‌ها و بازگشت به وضعیت اولیه ادامه دارد.
بنابراین روند اصلی کوچک شدن رحم طی دو هفته‌ اول سریع‌تر پیش می‌رود، اما برگشت کامل رحم به حالت قبل از بارداری، تا ۶ تا ۸ هفته تکمیل می‌شود.

در این مدت اگر روند بهبودی کند شود یا قطع شود، می‌تواند نشانه‌ای از عفونت، باقی ماندن جفت یا اختلالات دیگر باشد که نیاز به بررسی پزشکی دارد.

چه عواملی بر سرعت جمع شدن رحم تأثیر می ‌گذارند؟

چه عواملی بر سرعت جمع شدن رحم تأثیر می ‌گذارند؟
سرعت جمع شدن رحم (اینولوشن) بعد از زایمان در هر خانم یکسان نیست و فاکتورهای متعددی می‌توانند باعث تسریع یا کند شدن این فرآیند شوند.

تعداد دفعات بارداری و زایمان

زایمان اول: در خانم‌هایی که برای اولین بار زایمان می‌کنند معمولاً عضلات رحمی قوی‌تر و انعطاف‌پذیرتر هستند و رحم بهتر جمع می‌شود.
زایمان‌های دوم و بیشتر: با هر زایمان عضلات رحمی کمی خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهند. در نتیجه روند کاهش حجم رحم در زایمان‌های بعدی معمولاً کندتر است و برگشت کامل به وضعیت قبل بیشتر طول می‌کشد.

شیردهی و نقش هورمون‌ها

شیردهی پس از زایمان بیشترین نقش را در سرعت گرفتن جمع شدن رحم دارد.
مکیدن سینه توسط نوزاد باعث ترشح هورمون اکسی‌توسین از غده هیپوفیز مادر می‌شود؛ این هورمون هم روند ترشح شیر را تقویت کرده و هم منجر به انقباضات قوی‌تر رحم برای کوچک‌تر شدن سریع‌تر می‌شود. هرچه دفعات شیردهی و مدت زمان آن بیشتر باشد، جمع شدن رحم نیز بهتر انجام می‌شود.
در مادرانی که امکان شیردهی ندارند اگر مکش مصنوعی سینه یا ماساژ داده شود باز هم تا حدی روند بهبودی تحریک خواهد شد.

وزن و اندازه نوزاد

اگر کودک درشت‌تر (ماکروزومی)، دوقلویی یا چندقلویی باشد، یا مایع آمنیوتیک در بارداری زیاد بوده است کشیدگی دیواره رحم بیشتر شده و زمان بیشتری لازم است تا فیبرهای عضلانی رحم منقبض و کوچکتر شوند.
چه عواملی بر سرعت جمع شدن رحم تأثیر می ‌گذارند؟

داشتن تحرک پس از زایمان

اغلب توصیه می‌شود مادران چند ساعت پس از زایمان طبیعی (در صورت اجازه پزشک) کمی پیاده‌روی یا حرکات سبک داشته باشند. تحرک باعث بهبود وضعیت گردش خون، فعال شدن عضلات مرکزی بدن (از جمله عضلات رحم) و تسریع روند بهبودی می‌شود.
اگر مادر با تجویز پزشک ناچار به استراحت مطلق باشد یا بنا به هر دلیل تحرک کافی نداشته باشد، ممکن است این فرآیند کندتر صورت گیرد.

سلامت و وضعیت زمینه‌ای مادر

عفونت رحم (اندومتریت): وجود عفونت باعث التهاب دیواره رحم، درد شدید، تب و خونریزی غیرطبیعی می‌شود و سرعت اینولوشن را کاهش می‌دهد.
باقی ماندن بقایای جفت یا پرده‌ها: اگر حتی تکه‌های کوچک از جفت یا پرده‌های جنینی در داخل رحم باقی مانده باشد، جمع شدن کامل به تاخیر می‌افتد و خطر خونریزی و عفونت بالا می‌رود.
سایر بیماری‌ها: برخی بیماری‌های زمینه‌ای مانند کم‌خونی شدید، مشکلات انعقادی یا اختلالات هورمونی (مانند اختلال ترشح اکسی‌توسین و پرولاکتین) می‌توانند روند انقباض و اینولوشن را کند کنند.

داروها و مداخلات درمانی

در برخی موارد پزشک برای کمک به جمع شدن رحم از داروهای منقبض‌کننده استفاده می‌کند مخصوصاً اگر مادر خونریزی غیرعادی داشته باشد یا رحمی در حال آتونی (شل شدن عضلات) باشد.
این مداخلات اغلب در بیمارستان و پس از زایمان بررسی و کنترل می‌شوند.

در صورتی که تغییرات رحم بعد از زایمان طبیعی غیرعادی به نظر برسد، مشاوره با دکتر لیلا میردامادی بهترین دکتر زایمان طبیعی در شیخ بهایی می‌تواند اطمینان بیشتری ایجاد کند.

علائم طبیعی جمع شدن رحم

علائم طبیعی جمع شدن رحم
علائم اینولوشن در اغلب مادران قابل پیگیری و قابل پیش‌بینی است. شناخت این نشانه‌ها به کاهش نگرانی و تشخیص بهتر شرایط هشدار کمک می‌کند

دردهای پس از زایمان
یکی از رایج‌ترین نشانه‌ها، دردهای کرامپی شکمی است که مشابه دردهای قاعدگی یا حتی گاهی شدیدتر از آن حس می‌شوند. این دردها معمولاً در چند روز اول پراکنده یا موج‌دارند و هر بار که کودک را شیر می‌دهید، ممکن است تشدید شوند یا کوتاه و تیز باشند. این دردها ظرف چند روز تا یک هفته معمولاً به میزان چشمگیری کاهش یافته یا محو می‌شوند.

کاهش و تغییر تدریجی خونریزی و ترشحات (لوچیا)
در یکی دو هفته اول پس از زایمان خروج ترشحاتی به نام "لوچیا" نشانه پاکسازی و بازسازی رحم است:
لوچیای روبرال (روزهای ۱ تا ۵): قرمز تیره و پرحجم، درست مثل خون قاعدگی ولی اغلب کمی بیشتر و تیره‌تر.
لوچیای سروسا (تقریباً روز ۵ تا پایان هفته دوم): صورتی یا قهوه‌ای روشن‌تر و با حجم کمتر.
لوچیای آلبا (از پایان هفته دوم تا حدود هفته چهارم): سفید یا زرد کمرنگ، سبک و بدون بوی نامطبوع.
تغییر رنگ از قرمز به صورتی و سپس سفید نشانه سالم بودن روند جمع شدن و ترمیم رحم است. معمولا این ترشحات تا پایان هفته چهارم یا پنجم کاملاً قطع می‌شوند.

حساسیت یا نرمی ناحیه پایین شکم
در هفته اول بعد از زایمان غالباً هنگام لمس پایین شکم (تقریباً بالای استخوان شرمگاهی یا کمی پایین‌تر از ناف)، برجستگی یا نرمی ملایمی حس می‌شود که به مرور کوچکتر شده و عمق می‌گیرد.
این یافتۀ طبیعی نشانه حرکت رحم رو به پایین و کوچک شدن آن است و به وضوح در روزهای ابتدایی قابل پیگیری است.

سبک‌تر شدن تدریجی فشار در لگن و شکم
برخی مادران با ادامه کوچک شدن رحم متوجه کم‌شدن احساس فشار یا سنگینی در لگن یا شکم می‌شوند و حذف تدریجی این احساس قابل انتظار است.

بازیابی انرژی عمومی و احساس بهبودی
وقتی جمع شدن رحم در حال پیشرفت است مادران معمولاً پس از سپری شدن روزهای اول خستگی، احساس انرژی، تمرکز و شادابی بیشتری را تجربه می‌کنند، مشروط به اینکه خونریزی شدید یا عفونت وجود نداشته باشد.

نکته: اگر این نشانه‌ها شدت غیرمعمول پیدا کردند یا با اختلالات دیگری مثل تب، خونریزی شدید، بوی بد ترشحات یا درد غیرقابل تحمل همراه شدند، حتماً باید جدی گرفته شده و پیگیری پزشکی فوری انجام شود.

چگونه روند بهبودی را سریع‌ تر کنیم؟

چگونه روند بهبودی را سریع‌ تر کنیم؟
تسریع روند اینولوشن به حفظ سلامت کلی و بازگشت سریع مادر به حالت عادی کمک می‌کند.
شیردهی منظم و مکرر: مکیدن سینه توسط نوزاد باعث ترشح اکسی‌توسین و انقباض رحم می‌شود. حتی شیردهی مصنوعی یا تحریک نوک سینه با پمپ شیر می‌تواند مفید باشد.
ماساژ ملایم شکم: ماساژ آرام دایره‌ای روی ناحیه پایین شکم رحم را تحریک به انقباض می‌کند. این کار باید طبق دستور پزشک یا ماما انجام شود.
پیاده‌روی کوتاه و تحرک ملایم: از چند ساعت پس از زایمان طبیعی، راه رفتن کوتاه در اتاق یا راهرو به جلوگیری از لخته شدن خون و تقویت عضلات کمک می‌کند.
تخلیه منظم مثانه: مثانه پر مانع انقباض کامل رحم می‌شود؛ بنابراین مادر باید هر چند ساعت مثانه خود را تخلیه کند.
تغذیه و هیدراتاسیون کافی: مصرف آب و مایعات و رژیم غذایی غنی از پروتئین برای ترمیم بافت‌ها ضروری است.
چگونه روند بهبودی را سریع‌ تر کنیم؟

کلام آخر

جمع شدن رحم فرآیندی طبیعی، ضروری و قابل پیش‌بینی پس از زایمان طبیعی است که معمولاً بین 6 تا 8 هفته به طول می‌انجامد و نقطه عطفی در بهبودی مادر محسوب می‌شود. این فرآیند با انقباضات رحمی (شیردرد) و کاهش تدریجی ترشحات لوچیا همراه است. آگاهی از عوامل تسریع‌کننده مانند شیردهی منظم و دفع ادرار به موقع، می‌تواند به مادران کمک کند تا این دوره نقاهت را با اطمینان بیشتری سپری کنند. دکتر لیلا میردامادی بهترین متخصص زنان و زایمان در تهران با تجربه گسترده در زمینه بارداری و زایمان‌های طبیعی مادران را در طول این فرایند همراهی می‌کند تا با آرامش و اطمینان این تجربه شیرین را پشت سر بگذارند. برای دریافت مشاوره و رزرو نوبت می‌توانید از دکمه دریافت نوبت استفاده کنید.

منابع
my.clevelandclinic
medicalguidelines

کمربند فقط به جمع‌شدن پوست شکم کمک می‌کند و اثری مستقیم روی رحم ندارد.

بله؛ در زایمان طبیعی معمولاً سرعت بیشتر است چون تحرک زودتر شروع می‌شود و احتمال باقی‌ماندن بقایای جفت کمتر است.

معمولاً روند یک تا دو هفته کندتر پیش می‌رود چون ترشح اکسی توسین طبیعی کاهش می‌یابد.

لیست نظرات

ستایش قاسمی

من از اول قصد زایمان طبیعی داشتم. نکته‌هایی که دکتر درباره تنفس و آمادگی بدنی گفت واقعا در روز زایمان کمک‌کننده بود

منصوره عمادی

من تو بارداریم دیابت داشتم و خیلی نگران بودم. دکتر همه چیزو دقیق برام توضیح می‌داد و برنامه غذایی و معاینه ‌هام رو کامل کنترل کرد. آخرشم یه دختر سالم به دنیا آوردم. خدا خیرتون بده واقعا آرامش می‌دین

الهه قره گوزلو

من از درد زایمان خیلی می‌ترسیدم ولی توضیحاتی که خانم دکتر قبلش بهم دادن واقعا بهم آرامش داد. ممنونم ازشون


دکتر لیلا میردامادی متخصص زنان، زایمان و نازایی در شمال تهران