آیا یبوست بعد از زایمان طبیعی یک اتفاق طبیعی است؟

بله یبوست در نخستین روزها و هفته‌های پس از زایمان نه‌تنها شایع بلکه بخشی از فرایند تطبیق مجدد بدن با شرایط غیربارداری محسوب می‌شود. از آنجا که دستگاه گوارش، سیستم هورمونی و عضلات کف لگن دوران پرفشاری را پشت سر گذاشته‌اند بروز این کندی در دفع کاملاً توجیه علمی دارد. خوشبختانه این وضعیت در اکثر مادران با اصلاحات ساده در سبک زندگی بهبود می‌یابد اما شناخت دقیق علل و راهکارهای مقابله با آن برای گذار راحت‌تر از این دوران ضروری است.

عوامل متعددی ممکن است باعث یبوست در دوران پس از زایمان شوند از جمله:

تغییرات هورمونی

در دوران بارداری و پس از آن سطح هورمون‌ها در بدن تغییر می‌کند. هورمون پروژسترون که در دوران بارداری برای شل کردن عضلات رحم ترشح می‌شود تأثیر خود را بر عضلات روده نیز می‌گذارد و باعث کند شدن حرکت طبیعی غذا در دستگاه گوارش می‌شود.
این کندی حرکت، فرصت بیشتری برای جذب آب از مدفوع فراهم کرده و آن را سفت و خشک می‌کند.
این وضعیت ممکن است چند هفته طول بکشد تا بدن به تعادل هورمونی پیش از بارداری بازگردد.

کاهش فعالیت بدنی

روزهای اول پس از زایمان چه طبیعی و چه سزارین با استراحت مطلق یا فعالیت بسیار محدود همراه است.
کم‌تحرکییکی از شایع‌ترین عوامل یبوست در تمام افراد است و در دوران نقاهت پس از زایمان این مسئله تشدید می‌شود.
تحرک کافی برای تحریک روده و کمک به دفع ضروری است.

از دست دادن مایعات

زایمان خود فرآیندی است که منجر به از دست دادن مقادیر قابل توجهی مایعات از طریق تعریق و خونریزی می‌شود.
علاوه بر این اگر مادر در دوران شیردهی باشد نیاز بدن او به آب چندین برابر افزایش می‌یابد. اگر مادر به اندازه کافی آب ننوشد بدن برای حفظ عملکرد حیاتی، آب مورد نیاز را از روده بزرگ می‌کشد که نتیجه آن تولید مدفوعی سفت، کوک و دشوار برای عبور است.

داروها و مکمل‌ها

بسیاری از مادران پس از زایمان برای جلوگیری از کم‌خونی ناشی از فقر آهن، مکمل آهن مصرف می‌کنند. مکمل‌های آهن از جمله قوی‌ترین عوامل ایجاد یبوست هستند.
همچنین داروهای مسکن قوی (به‌ویژه آن‌هایی که حاوی کدئین هستند) که برای کنترل دردهای پس از زایمان تجویز می‌شوند، تأثیر مستقیم بر کند کردن حرکت روده دارند.

ترس از دفع

این عامل در مادرانی که زایمان واژینال داشته و دچار پارگی یا اپیزیوتومی (برش پرینه) شده‌اند، بسیار شایع است.
ترس از اینکه زور زدن باعث باز شدن بخیه‌ها، درد شدید یا بدتر شدن وضعیت ناحیه تناسلی شود، باعث می‌شود مادر به‌طور ناخودآگاه عمل دفع را به تعویق بیندازد.
این تأخیر به سفت‌تر شدن مدفوع منجر می‌شود و مشکل را پیچیده‌تر می‌کند.

تغییرات رژیم غذایی

خستگی مفرط، استرس و کمبود وقت می‌تواند مادر را وادار کند تا به غذاهای فرآوری‌شده، کم‌فیبر و فست‌فود روی بیاورد.
فیبر (که در میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل یافت می‌شود) به مدفوع حجم می‌دهد و جذب آب را بهینه می‌کند. کمبود فیبر مانع از دفع راحت می‌شود.

شناخت این عوامل فیزیولوژیک و محیطی اولین قدم برای مدیریت آگاهانه یبوست است؛ با این حال برای اطمینان از سلامت کامل و دریافت راهکارهای درمانی متناسب با وضعیت بدنی خود،مشورت با دکتر لیلا میردامادی بهترین دکتر زایمان طبیعی در ونک می‌تواند به شما در سپری کردن یک دوره نقاهت ایمن و بدون درد کمک شایانی نماید.

در بیشتر موارد می‌توان با تغییرات ساده در رژیم غذایی و رفتارهای روزمره، از یبوست جلوگیری کرد یا آن را کاهش داد:
افزایش مصرف مایعات: مصرف روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان آب برای مادران پس از زایمان ضروری است. علاوه بر آب، مایعات طبیعی مانند آب‌میوه‌های تازه، دوغ کم‌نمک و سوپ‌ها نیز مفید هستند.
رعایت رژیم غذایی پرفیبر: میوه‌های تازه مانند سیب، گلابی، آلو و کیوی، سبزیجات پخته یا بخارپز و غلات سبوس‌دار مانند جو و نان سبوس‌دار به‌طور مؤثری حرکات روده را تقویت می‌کنند.
ورزش ملایم: انجام فعالیت‌های سبک مانند پیاده‌روی آرام یا تمرینات کف لگن به‌ویژه تمرینات کگل، به بهبود عملکرد دستگاه گوارش و تسریع حرکات روده کمک می‌کند.
ایجاد عادت منظم برای اجابت مزاج: بهتر است مادران در ساعاتی مشخص از روز مثلاً بعد از صبحانه به دستشویی بروند. با این کار بدن به‌طور طبیعی به زمان‌بندی منظم عادت می‌کند.
استفاده از بالش زیر پا: هنگام نشستن روی توالت گذاشتن یک چهارپایه کوچک زیر پاها باعث قرارگیری بدن در وضعیت طبیعی‌تری برای دفع مدفوع می‌شود.
پرهیز از ترس و اضطراب: مادرانی که دچار بخیه‌ یا زخم در ناحیه پرینه هستند می‌توانند با مشورت پزشک از پمادها یا مسکن‌های موضعی استفاده کنند تا درد و ترس از دفع کاهش یابد.
استفاده از ملین‌های ایمن: در صورتی‌ که یبوست ادامه‌دار باشد پزشک ممکن است ملین‌های سبک و بی‌ضرری تجویز کند.

در بیشتر زنان یبوست پس از زایمان ظرف یکی دو هفته برطرف می‌شود. اما در برخی موارد این مشکل می‌تواند نشانه‌ی وجود بیماری دیگر باشد. اگر موارد زیر رخ داد حتماً باید با پزشک مشورت شود:
تداوم مشکل: چنانچه یبوست شدید بیش از دو هفته ادامه یابد.
درد حاد: احساس درد شدید، تیرکشنده و مداوم در ناحیه شکم، لگن یا مقعد که با دفع نیز آرام نمی‌شود.
مشاهده خون: وجود خون روشن یا لخته‌های خونی در مدفوع یا خونریزی مقعدی که با درد همراه است.
علائم انسداد: عدم توانایی در دفع گاز یا مدفوع که با نفخ بسیار شدید، تهوع و استفراغ همراه شده باشد.
تب و لرز: بروز تب، لرز یا ضعف عمومی غیرعادی همزمان با مشکلات گوارشی.
مشکلات بخیه: درد غیرقابل تحمل، قرمزی شدید یا خروج ترشحات از محل بخیه‌ها (اپیزیوتومی) که مانع از نشستن یا دفع راحت می‌شود.
هموروئید پیشرفته: تورم شدید و دردناک رگ‌های مقعدی که مانع از انجام عمل دفع می‌شود.

یبوست پس از زایمان طبیعی اگرچه تجربه‌ای ناخوشایند و گاه دردناک است اما بخشی طبیعی از دوران نقاهت محسوب می‌شود که ریشه در تغییرات هورمونی، فیزیولوژیک و روان‌شناختی بدن مادر دارد. درک این موضوع که این حالت موقتی است و با اصلاحاتی ساده در رژیم غذایی، افزایش مصرف فیبر و مایعات و مدیریت استرس قابل کنترل است می‌تواند بار روانی ناشی از آن را به‌شدت کاهش دهد. با این حال آگاهی نسبت به علائم هشداردهنده و اولویت دادن به سلامت جسمانی ضامن بهبودی سریع‌تر و بازگشت به زندگی عادی است.
دکتر لیلا میردامادی متخصص زنان و زایمان در شیخ‌بهایی با بهره‌گیری از تجربه گسترده در بارداری‌های پرخطر و مراقبت‌های پس از زایمان رویکردی کامل در تشخیص و درمان مشکلات این دوران دارند. خدمات ایشان در فضایی حرفه‌ای و با تأکید بر ایمنی و سلامت بیمار ارائه می‌شود تا مادران با اطمینان خاطر دوران بهبودی خود را طی کنند. جهت دریافت وقت ملاقات یا مشاوره می‌توانید از دکمه دریافت نوبت استفاده نمایید.

منابع
mayoclinic.org
healthline